5 cách loại bỏ đờm trong cổ họng hiệu quả và an toàn tại nhà

Đờm trong cổ họng là gì và vì sao không nên cố khạc quá mạnh?

Đờm là chất nhầy được đường hô hấp tạo ra để giữ ẩm niêm mạc và bắt giữ bụi, vi sinh vật, chất kích ứng. Khi bị cảm lạnh, viêm họng, viêm mũi xoang, dị ứng, hít khói bụi hoặc trào ngược dạ dày – thực quản, lượng dịch tiết có thể tăng lên, đặc hơn và tạo cảm giác vướng ở họng. Người bệnh thường phải hắng giọng, khạc nhổ, ho khan xen ho có đờm hoặc cảm thấy giọng nói nặng hơn vào buổi sáng.

Không phải cứ có đờm là cần dùng kháng sinh hoặc thuốc mạnh. Nhiều trường hợp chỉ cần làm loãng dịch tiết, giữ ấm, giảm kích ứng và theo dõi nguyên nhân. Ngược lại, cố khạc thật mạnh, la hét, uống rượu để “sát khuẩn” hoặc dùng nhiều loại thuốc ho cùng lúc có thể làm niêm mạc họng tổn thương, tăng kích ứng và khiến cảm giác vướng kéo dài hơn.

Mục tiêu khi loại bỏ đờm trong cổ họng là giúp dịch nhầy loãng hơn, dễ tống xuất tự nhiên hơn, đồng thời nhận biết khi nào đờm chỉ là biểu hiện tạm thời và khi nào cần khám để tìm bệnh nền.

5 cách loại bỏ đờm trong cổ họng có thể áp dụng tại nhà

Các biện pháp dưới đây phù hợp với tình trạng đờm nhẹ, mới xuất hiện, không kèm khó thở hay dấu hiệu nặng. Người bệnh nên áp dụng vừa phải, lắng nghe cơ thể và ngừng lại nếu thấy rát họng, buồn nôn, đau tức ngực hoặc triệu chứng tăng lên.

Uống nước ấm và giữ ẩm đường thở để làm loãng đờm

Nước ấm là cách đơn giản nhưng có giá trị nền tảng. Khi cơ thể thiếu nước hoặc cổ họng bị khô, chất nhầy dễ trở nên đặc, dính và khó tống xuất. Uống từng ngụm nước ấm, ăn cháo hoặc canh ấm, dùng trà gừng loãng nếu phù hợp có thể giúp cổ họng dễ chịu hơn, đặc biệt vào buổi sáng khi dịch mũi xoang chảy xuống họng trong lúc ngủ.

Giữ ẩm không khí cũng hữu ích khi thời tiết lạnh, dùng điều hòa lâu hoặc làm việc trong môi trường khô. Có thể đặt máy tạo ẩm ở mức vừa phải, vệ sinh máy thường xuyên để tránh nấm mốc. Tắm nước ấm hoặc hít hơi ấm nhẹ trong vài phút cũng giúp một số người dễ khạc đờm hơn. Tuy nhiên, không nên trùm kín chăn xông hơi nóng, không nhỏ tinh dầu đậm đặc tùy tiện vì có thể gây bỏng, kích ứng phế quản hoặc làm cơn hen nặng hơn.

Người bị suy tim, suy thận, phù nhiều hoặc đang được bác sĩ hạn chế nước không nên tự tăng lượng nước uống quá mức. Trong trường hợp này, cần hỏi bác sĩ để cân bằng giữa làm loãng đờm và kiểm soát bệnh nền.

Súc họng và vệ sinh mũi họng đúng cách

Súc họng bằng nước muối sinh lý 0,9% có thể giúp rửa trôi một phần dịch nhầy, bụi và chất kích ứng ở vùng họng. Người lớn nên súc nhẹ, không gồng cổ, không dùng nước muối quá mặn vì có thể làm khô rát niêm mạc. Sau khi súc họng, nên nhổ bỏ dung dịch và nghỉ vài phút trước khi ăn uống.

Nếu cảm giác đờm chủ yếu xuất hiện do dịch mũi chảy xuống họng, vệ sinh mũi bằng nước muối sinh lý dạng nhỏ hoặc xịt có thể hỗ trợ. Với người viêm mũi xoang, nghẹt mũi, hắt hơi nhiều, cần điều trị đúng nguyên nhân chứ không chỉ cố khạc đờm. Rửa mũi áp lực mạnh, dùng chung bình rửa hoặc dùng nước không đảm bảo vệ sinh có thể gây khó chịu và tăng nguy cơ nhiễm khuẩn.

Trẻ nhỏ, người cao tuổi yếu, người có rối loạn nuốt hoặc dễ sặc cần được hướng dẫn cẩn thận. Không ép trẻ súc họng nếu trẻ chưa biết nhổ, vì nuốt nước muối hoặc sặc có thể gây nguy hiểm.

Gừng, chanh, mật ong, hoa hồng trắng: dùng sao cho thận trọng?

Một số nguyên liệu quen thuộc như gừng, chanh, mật ong, hoa hồng trắng hoặc đường phèn thường được dùng để làm dịu họng khi ho đờm nhẹ. Gừng có tính ấm, mùi thơm, có thể giúp giảm cảm giác lạnh họng ở một số người. Chanh cung cấp vị chua và hương thơm nhưng nếu dùng quá đặc có thể làm xót dạ dày hoặc kích thích trào ngược. Mật ong tạo cảm giác dịu họng, song không dùng cho trẻ dưới 1 tuổi và cần thận trọng ở người đái tháo đường.

Với hoa hồng trắng hấp đường phèn, người dùng nên xem đây là món hỗ trợ làm dịu cổ họng, không phải thuốc điều trị nguyên nhân gây đờm. Nếu đang sốt, khó thở, đau ngực, đờm xanh vàng nhiều, đờm có máu hoặc ho kéo dài, không nên chỉ dựa vào các mẹo này để trì hoãn thăm khám.

Ăn uống và sinh hoạt giúp hạn chế đờm tái phát

Để loại bỏ đờm trong cổ họng bền vững hơn, cần giảm những yếu tố khiến niêm mạc hô hấp bị kích thích. Người hút thuốc hoặc thường xuyên hít khói thuốc thụ động dễ có đờm dai dẳng, ho buổi sáng và viêm đường thở mạn tính. Bụi mịn, hóa chất, nước hoa nồng, điều hòa quá lạnh, thức khuya và nói nhiều cũng có thể làm cổ họng khô rát.

Chế độ ăn nên ưu tiên món ấm, mềm, dễ tiêu, đủ rau quả và chất đạm. Người có trào ngược dạ dày – thực quản nên hạn chế ăn quá no buổi tối, giảm cà phê, rượu bia, đồ chua cay, nằm ngay sau ăn và có thể kê cao đầu khi ngủ. Nếu đờm tăng rõ sau khi dùng sữa, đồ lạnh hoặc một nhóm thực phẩm nào đó, hãy ghi nhận để trao đổi với bác sĩ; không nên kiêng khem cực đoan làm cơ thể thiếu chất.

Vận động nhẹ, ngủ đủ, rửa tay, đeo khẩu trang khi môi trường ô nhiễm và tiêm chủng theo khuyến cáo cũng giúp giảm nguy cơ nhiễm trùng hô hấp. Khi cơ thể hồi phục tốt, lượng dịch nhầy thường giảm dần và dễ tống xuất hơn.

Khi nào đờm trong cổ họng là dấu hiệu cần đi khám?

Đờm kéo dài không nên xem nhẹ, nhất là khi đi kèm các dấu hiệu toàn thân hoặc hô hấp nặng. Người bệnh cần đi khám để được nghe phổi, kiểm tra tai mũi họng, đánh giá trào ngược, dị ứng hoặc làm xét nghiệm khi cần. Điều này giúp tránh bỏ sót viêm phổi, hen, COPD, lao, bệnh phổi nghề nghiệp hoặc bệnh lý khác.

Cần khám sớm nếu có đờm lẫn máu, khó thở, đau ngực, sốt cao, rét run, khò khè, tím tái, mệt lả, sụt cân, khàn tiếng kéo dài, nuốt đau nhiều, đờm mùi hôi hoặc đờm kéo dài trên 2–3 tuần. Trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai, người cao tuổi, người có bệnh tim phổi, suy giảm miễn dịch hoặc đang điều trị ung thư cần thận trọng hơn vì diễn tiến có thể nhanh.

Khi đi khám, nên ghi lại thời gian xuất hiện đờm, màu sắc, lượng đờm, yếu tố làm tăng giảm, thuốc đã dùng và bệnh nền hiện có. Nếu có ho từng cơn, khò khè hoặc khó thở về đêm, thông tin này rất hữu ích để bác sĩ định hướng nguyên nhân.

FAQ về loại bỏ đờm trong cổ họng

Đờm trong cổ họng có phải lúc nào cũng do viêm phế quản không?

Không. Đờm hoặc cảm giác vướng đờm có thể liên quan đến cảm lạnh, viêm mũi xoang chảy dịch sau mũi, viêm họng, kích ứng khói bụi, trào ngược dạ dày – thực quản, hút thuốc hoặc bệnh hô hấp dưới. Nếu đờm kéo dài, đổi màu bất thường, kèm sốt, khó thở, đau ngực hoặc sụt cân, người bệnh nên đi khám để tìm nguyên nhân.

Uống nước ấm có giúp loại bỏ đờm trong cổ họng không?

Nước ấm có thể giúp làm dịu niêm mạc họng, hỗ trợ làm loãng dịch tiết và giúp khạc đờm dễ hơn. Tuy nhiên đây chỉ là biện pháp hỗ trợ triệu chứng. Nếu nguyên nhân là nhiễm khuẩn, hen, bệnh phổi mạn tính hoặc trào ngược, người bệnh vẫn cần được đánh giá và điều trị phù hợp.

Có nên tự dùng thuốc long đờm hoặc kháng sinh khi có đờm không?

Không nên tự dùng kháng sinh vì nhiều trường hợp đờm do virus, dị ứng hoặc kích ứng không cần kháng sinh. Thuốc long đờm, thuốc ho, thuốc chống dị ứng cũng cần chọn đúng tình trạng, độ tuổi và bệnh nền. Phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ, người cao tuổi hoặc người có bệnh gan thận nên hỏi ý kiến chuyên môn trước khi dùng.

Khi nào đờm trong cổ họng cần đi khám sớm?

Cần đi khám sớm nếu đờm kéo dài trên 2–3 tuần, có máu, mùi hôi rõ, sốt cao, khó thở, đau ngực, khò khè, nuốt đau nhiều, khàn tiếng kéo dài, sụt cân, hoặc người bệnh có hen, COPD, bệnh tim phổi, suy giảm miễn dịch. Trẻ nhỏ và người cao tuổi nên được theo dõi thận trọng hơn.

Kết luận: loại bỏ đờm trong cổ họng cần đúng nguyên nhân

loại bỏ đờm trong cổ họng có thể bắt đầu bằng những bước an toàn như uống nước ấm, giữ ẩm đường thở, súc họng đúng cách, dùng thực phẩm làm dịu họng một cách thận trọng và giảm khói bụi, rượu bia, trào ngược. Tuy vậy, đờm chỉ là biểu hiện; nếu kéo dài hoặc kèm dấu hiệu bất thường, người bệnh cần được thăm khám để xử trí nguyên nhân. Không nên tự lạm dụng kháng sinh, thuốc ho, rượu ngâm hoặc mẹo dân gian khi chưa hiểu rõ tình trạng sức khỏe của mình.

Lưu ý: Bài viết chỉ có giá trị tham khảo, không tự ý áp dụng bài thuốc/châm cứu/chăm sóc sức khỏe nếu chưa có tư vấn chuyên môn.